Hechtingsstijl als excuus: wanneer zelfkennis verantwoordelijkheid wordt

Er is een verschil dat veel mensen bewust of onbewust negeren: het verschil tussen begrijpen waarom je iets doet en jezelf daarvoor vrijpleiten. Een vermijdende hechtingsstijl, een jeugdtrauma, een moeilijke vorige relatie, het zijn allemaal echte dingen. Ze verklaren waarom bepaalde patronen ontstaan zijn. Maar ze wissen niet uit wat je daarna doet.

Charmaine Pas, datingcoach voor mannen bij GM Academy, benoemt het zonder omwegen: 'Iedereen heeft wel een trauma en iedereen moet gewoon werken aan wat ze hebben meegemaakt.' Dat klinkt hard, maar het is eerlijker dan de omgekeerde redenering waarbij iemand zijn gedrag blijft rechtvaardigen met wat er ooit is gebeurd. Want als trauma elke actie kan wegstrepen, dan kan alles worden weggestreept. De planeten stonden verkeerd. Mijn blauwdruk is zo. Ik ben nu eenmaal dit type.

Op een gegeven moment houdt dat op als verklaring en begint het als excuus te functioneren. En dat verschil voel je in een relatie meteen.

Op social media word je doodgegooid met content over narcisten, rode vlaggen, emotionele onbeschikbaarheid en vermijdende hechtingsstijlen. Die begrippen komen ergens vandaan en beschrijven echte ervaringen. Het probleem zit niet in de termen zelf, maar in hoe ze worden ingezet.

Wat er gebeurt is dit: als jij je alleen maar richt op datgene wat niet goed is, groeit datgene wat niet goed is. Alles wat je aandacht geeft, dat groeit. Dat geldt voor hoe je naar een ander kijkt, maar ook voor hoe je naar jezelf kijkt. Iemand die zichzelf omschrijft als 'emotioneel onbeschikbaar' of 'vermijdend gehecht' en dat vervolgens gebruikt als reden om geen stap te zetten, zit vast in een zelfvervullende redenering.

Daarnaast maakt het etiketten plakken de communicatie dood. Als jij iemand direct aanspreekt op concreet gedrag, 'vind jij dit nu gentlemangedrag?', wordt die persoon bewust. Als jij diezelfde persoon wegzet als narcist of toxisch, is het gesprek voorbij voordat het begonnen is. Dat eerste leidt tot een mogelijke verandering. Dat tweede leidt tot een muur.

Er is een concreet verschil in aanpak, en het zit hem in één keuze: ga je iemand bestempelen of ga je iemand bewust maken?

Bestempelen voelt makkelijk. Je hebt een term, je past hem toe, en klaar. Maar wat bereik je er mee? De ander gaat in de verdediging, jij voelt je even gelijk, en het gedrag verandert niet. Bewust maken vraagt iets meer van je, maar het werkt. Stel een directe vraag over het gedrag zelf. Benoem wat je ziet, niet wat je denkt dat de persoon is. 'Dit vind ik grensoverschrijdend, wat dacht je hiermee te bereiken?' is een andere ingang dan 'jij bent emotioneel onbeschikbaar'.

Soms zijn mensen zich gewoon niet bewust van wat ze doen. Dat klinkt ongeloofwaardig als het gaat om echt kwetsend gedrag, maar bij kleinere patronen klopt het vaker dan je denkt. Iemand die gewend is zich terug te trekken in conflict heeft dat waarschijnlijk ooit geleerd als overlevingsstrategie en doet het nu automatisch. Als jij die persoon voor het eerst vraagt: 'Zie je dat je dit altijd doet als het spannend wordt?', kan dat iets openen.

Wat die persoon vervolgens met dat bewustzijn doet, is aan hem. Maar je hebt de kans gegeven die een label nooit biedt.

Dit is een vraag die veel mensen zichzelf niet stellen, omdat ze hopen dat het vanzelf goed komt of omdat ze bang zijn voor het antwoord. Maar er is een werkbare maatstaf: na het benoemen van een patroon heb je drie tot zes maanden de tijd om te zien of die persoon er daadwerkelijk iets mee heeft gedaan en dat heeft veranderd.

In die periode zie je of woorden en daden op één lijn liggen. Als iemand zegt dat hij werkt aan zijn hechtingsstijl, maar het gedrag blijft onveranderd, zegt dat alles.

Het gaat erom dat je er bewust van bent, maar het gaat er vooral om dat je verantwoordelijkheid neemt en dat je er wat aan doet. Gebruik het niet als een excuus, als een smoes. 'Ja, maar ik heb dit, en daarom kan ik.' Nee. De wereld past zich niet aan jou aan vanwege wat jij hebt meegemaakt. Jij past je aan, en dan verandert de wereld om je heen ook. Dat is de volgorde.

Er is een punt waarop vriendelijk blijven ophouden fatsoenlijk te zijn. Dat punt ligt niet na één fout of één moeilijk gesprek. Het ligt op het moment dat iemand het patroon kent, de kans heeft gehad er iets mee te doen, en er bewust voor kiest dat niet te doen.

Waarom zou je willen omgaan met iemand die niet zijn of haar verantwoordelijkheid pakt? Dat is lekker makkelijk voor die persoon: ja, maar ik ben dit, dus jij moet er maar mee leven. Nee. Jij bent er bewust van dat je het hebt, en jij kan er ook voor zorgen dat jij zelf anders ermee omgaat en in het leven staat. Zodat anderen daar niet continu last van ondervinden, want het is jouw probleem. Het is wat jij hebt meegemaakt. En wanneer jij het hebt meegemaakt, ben jij ook de enige die het kan oplossen.

Dat is geen victim blaming. Dat is de realiteit dat elk probleem een eigenaar heeft. En de eigenaar van jouw verleden ben jijzelf. Anderen kunnen je daarin steunen, coachen, naast je staan. Maar het oplossen ervan is jouw werk.

Als iemand dat werk niet wil doen, is afstand nemen geen straf. Het is een eerlijke keuze over met wie jij je tijd en energie deelt. Bij GM Academy is dit een van de eerste gesprekken die gevoerd worden: niet over de ander, maar over wat jij wil en wat jij bereid bent te geven.

Het is makkelijker om dit bij een ander te zien dan bij jezelf. Maar het is precies die stap, kijken naar je eigen aandeel, die alles verandert.

Stel jezelf de volgende vraag: als ik zeg dat ik een vermijdende hechtingsstijl heb, of dat ik een trauma heb, gebruik ik dat om te begrijpen wat er met mij gebeurt? Of gebruik ik het om te vermijden dat ik iets verander? Het zijn twee totaal verschillende bewegingen. De eerste leidt ergens naartoe. De tweede houdt je precies op de plek waar je zit.

Een goede coach, en in de coachingspraktijk van GM Academy werkt dit als een spiegel, legt dit aan je voor zonder oordeel maar ook zonder omwegen. Een coach is daarvoor eigenlijk een spiegel: je ziet wat je normaal gesproken niet wil zien, maar je krijgt ook de kans er iets mee te doen. En zoals Charmaine het verwoordt: als jij je nou eens focust op de dingen die wel al goed zijn en op wat jij kan veranderen, dan groeit dat. Alles wat je aandacht geeft, groeit. De vraag is alleen: waar richt jij je aandacht op?